Jęczmień na oku – co robić, by pozbyć się uciążliwej zmiany?

Jęczmień jest dość często występującą, ostrą formą miejscowego zakażenia powiek. To stosunkowo nieszkodliwa dolegliwość, która jednak może powodować dyskomfort i stanowi defekt estetyczny. Choć jęczmień zwykle ustępuje samoistnie, można pozbyć się go domowymi sposobami, a gdy te zawiodą – skorzystać z pomocy okulisty.

Czym jest jęczmień na oku?

Jęczmień (łac. hordeolum) to ogólne określenie miejscowej infekcji bakteryjnej gruczołów powiek. Swoją nazwę zawdzięcza podobieństwu do ziarnka jęczmienia. Ma postać zaczerwienionego, nabrzmiałego guzka, który powstaje w wyniku zablokowania ujścia gruczołów. Na skutek zakażenia zmiana wypełniona jest ropną treścią.

Jęczmień może dotyczyć gruczołów łojowych lub potowych znajdujących się na brzegach powiek – wówczas powstaje jęczmień zewnętrzny. Jęczmień pod powieką (czyli jęczmień wewnętrzny) to efekt infekcji gruczołów odpowiedzialnych za wydzielanie tłuszczowej frakcji filmu łzowego, które znajdują się na wewnętrznej powierzchni powieki. Ze względu na lokalizację jęczmień wewnętrzny jest zwykle bardziej uciążliwy i nieco trudniej poddaje się leczeniu.

Jak powstaje jęczmień na powiece?

Bezpośrednią przyczyną rozwoju jęczmienia jest zakażenie, najczęściej gronkowcem złocistym (łac. Staphylococcus aureus). Bakterie te naturalnie występują na ludzkiej skórze, ale gdy przenikają przez jej barierę ochronną, powodują infekcję. Może nastąpić to na skutek:

• potarcia powieki brudnymi dłońmi,
• nieodpowiedniego użycia kosmetyków w okolicach oczu,
• podrażnienia oka dymem papierosowym, środkami chemicznymi itp.
• obniżenia odporności organizmu, np. przy cukrzycy lub na skutek przewlekłego stresu,
• w przebiegu takich schorzeń, takich jak trądzik różowaty czy łojotokowe zapalenie skóry,
• stanów zapalnych brzegów powiek lub dysfunkcji ich gruczołów.

Do infekcji może dojść także w kontakcie z osobą zakażoną, np. poprzez używanie tych samych ręczników, pościeli.

Jakie są objawy jęczmienia oka?

Pierwszym objawem jęczmienia może być zaczerwienienie i ogólny obrzęk całej powieki, które następnie ogranicza się do mniejszego obszaru. Z czasem zmienia kolor na żółty. Jęczmień zewnętrzny jest widoczny na skórze, a jęczmień wewnętrzny ukryty jest pod powieką. Zmiana jest bolesna – zwłaszcza przy dotyku – i powoduje dyskomfort przy mruganiu powieką. Nie wywołuje zaburzeń widzenia, choć czasem ogranicza jego pole.

Objawy, które mogą towarzyszyć jęczmieniowi oka, to:

• świąd i pieczenie,
• łzawienie lub żółtawa wydzielina z oka,
• uczucie ciała obcego,
• nadwrażliwość na światło,
• stan podgorączkowy.

Jęczmień występuje na górnej powiece lub na dolnej, pojedynczo lub mnogo. Może dotyczyć jednego lub obojga oczu. Zmiana ma tendencję do nawracania u osoby, która raz przeszła tego typu zakażenie.

Czy istnieją domowe sposoby na jęczmień?

Jęczmień na oku zwykle jest zmianą tak ewidentną, że nie wymaga pogłębionej diagnostyki okulistycznej. Można też zastosować do jego leczenia domowe sposoby. Jęczmień ustępuje wprawdzie samoistnie (po kilku dniach lub tygodniach), ale warto leczyć go, by pozbyć się związanego z nim dyskomfortu.

Jak szybko pozbyć się jęczmienia z oka? Podstawą leczenia są rozgrzewające okłady i masaż. Do zmienionej chorobowo, zamkniętej powieki najlepiej przykładać jałowy gazik nasączony ciepłą wywarem z ziół (np. rumianku, nagietka, szałwii lekarskiej). Ciepło ułatwia rozszerzenie zablokowanych ujść gruczołów i odpływ treści ropnej. Takie okłady dodatkowo działają antyseptycznie i przeciwobrzękowo. Należy wykonywać je kilka razy dziennie, po kilkanaście minut.

Aby pozbyć się jęczmienia, równocześnie z ciepłymi okładami warto wykonywać delikatne masaże powieki (w kierunku ku jej brzegowi), stymulując w ten sposób przesuwanie się zmienionej chorobowo wydzieliny w kierunku ujścia gruczołów. Dodatkowo masaż może przynieść ulgę w dolegliwościach.

Domowe sposoby należy stosować z zachowaniem ostrożności i higieny. W przeciwnym razie samodzielne zabiegi nie tylko nie pomogą pozbyć się jęczmienia z oka, ale wręcz mogą spowodować nasilenie problemu i rozprzestrzenienie się zakażenia. Z tego powodu w żadnym wypadku nie należy wyciskać czy nakłuwać zmiany! Jej mechaniczne otwarcie może zostać przeprowadzone jedynie przez lekarza.

Kiedy udać się do lekarza w związku z jęczmieniem na oku?

Z okulistą należy skontaktować się wówczas, gdy domowe sposoby na jęczmień nie przyniosą żadnej poprawy w ciągu 2-3 dni. Pilnej interwencji specjalisty wymagają w szczególności takie objawy, jak obrzęk całego oka, zaburzenia widzenia, gorączka czy powiększenie i tkliwość okolicznych węzłów chłonnych, a także przejście zmiany w postać przewlekłą, czyli gradówkę.

Z pomocy okulisty warto skorzystać także wówczas, gdy pacjent nie ma pewności co do charakteru zmiany. Wówczas specjalista przeprowadza badania diagnostyczne (najczęściej – dokładnie ogląda oko i okoliczne tkanki w lampie szczelinowej), które pozwalają wykluczyć inne problemy, np. trądzik różowaty albo zapalenie tkanek gałki ocznej.

Na czym polega leczenie jęczmienia oka?

Jęczmień na oku można leczyć farmakologicznie. Lekarz może zaproponować stosowanie maści antybakteryjnych lub kropli do oczu z antybiotykiem. Łagodzą one stan zapalny i powodują stopniowe wchłanianie się zmiany.

Bardziej radykalny sposób na jęczmień (stosowany zwykle przy dużych, utrudniających widzenie zmianach) to jego chirurgiczny drenaż. Metoda ta polega na nacięciu guzka (w znieczuleniu miejscowym) i usunięciu jego zawartości. Zabieg jest wykonywany ambulatoryjnie. Skuteczną alternatywą dla niego bywa krioterapia polegająca na wymrażaniu zmiany za pomocą ciekłego azotu.

W przypadku wystąpienia u pacjenta gorączki i ogólnie złego samopoczucia lekarz może podejrzewać bakteriemię, czyli przeniknięcie bakterii do krwioobiegu. Wówczas specjalista może zalecić antybiotykoterapię doustną.

Czy można zapobiegać powstawaniu jęczmienia?

Jęczmień to zmiana, której powstaniu nie zawsze można zapobiec. W znacznej mierze jednak ryzyko jej rozwoju ogranicza odpowiedni poziom higieny powiek. Należy unikać ich dotykania brudnymi rękami, regularnie przemywać je czystą, ciepłą wodą lub roztworem antyseptycznym. Przy skłonności do choroby warto stosować ciepłe okłady profilaktycznie, ponieważ ułatwiają upłynnianie wydzieliny zalegającej w gruczołach powiek.