Zespół suchego oka – skąd się bierze i kiedy zapisać się na wizytę?

Pieczenie, uczucie piasku pod powiekami, zaczerwienienie – dolegliwości, które zna niemal każdy pracujący długie godziny przed monitorem. Część osób sięga po pierwsze lepsze krople z apteki, nie wiedząc, że wiele tanich preparatów zawiera konserwant (chlorek benzalkoniowy), który przy częstym stosowaniu uszkadza nabłonek i pogłębia suchość oczu. Objawy suchego oka mogą mieć bardzo różne źródła, a niedobrana terapia, zamiast pomagać, utrwala błędne koło. Czym jest zespół suchego oka i kiedy warto umówić się do okulisty? Odpowiadamy!

Czym jest zespół suchego oka?

Zespół suchego oka (ZSO) to przewlekła choroba powierzchni oka, w której film łzowy przestaje prawidłowo chronić i nawilżać rogówkę. Film łzowy ma dwie warstwy: cienką zewnętrzną warstwę lipidową oraz grubą fazę wodno-mucynową. Gdy którakolwiek z nich ulega zaburzeniu, łzy zbyt szybko parują lub nie rozprowadzają się równomiernie, a spojówka i rogówka są narażone na mikrourazy i stan zapalny. Większość przypadków ZSO ma komponentę wyparną, czyli łzy są produkowane w wystarczającej ilości, ale parują zbyt szybko, bo gruczoły Meiboma w powiekach nie wytwarzają dostatecznej ilości lipidów chroniących film łzowy. Samo stosowanie kropli nawilżających nie zawsze więc wystarcza.

Suche oczy – przyczyny, które warto znać

Czynników prowadzących do zespołu suchego oka jest zaskakująco dużo – od codziennych nawyków, przez leki i zmiany hormonalne, po schorzenia powiek. Poniżej omawiamy te, które w praktyce okulistycznej pojawiają się najczęściej.

Oczy zmęczone od ekranu i pracy przy komputerze

Podczas skupionego patrzenia na monitor częstotliwość mrugania spada nawet trzykrotnie, więc film łzowy nie jest regularnie odnawiany. Efekt nasila się, gdy ekran ustawiony jest powyżej linii wzroku, bo szersza szpara powiekowa przyspiesza parowanie łez. Suche oczy przy pracy przy komputerze to jedna z najczęściej zgłaszanych w gabinetach okulistycznych dolegliwości.

Klimatyzacja, ogrzewanie i suche oczy

Klimatyzacja obniża wilgotność powietrza nierzadko poniżej 30%, a ogrzewanie nadmuchowe w biurach i samochodach działa podobnie. Objawy suchości nasilają się więc zarówno latem, jak i zimą, zwłaszcza u osób pracujących w klimatyzowanych pomieszczeniach.

Soczewki kontaktowe a suche oczy

Soczewka leży bezpośrednio na filmie łzowym, destabilizuje go i przyspiesza parowanie. Dotyczy to zwłaszcza starszych materiałów hydrożelowych, choć również soczewki silikonowo-hydrożelowe mogą nasilać objawy przy długim czasie noszenia. Osoby korzystające z soczewek powinny regularnie kontrolować stan powierzchni oka, szczególnie gdy pod koniec dnia pojawia się dyskomfort.

Menopauza i zmiany hormonalne

Spadek poziomu estrogenów i androgenów w okresie okołomenopauzalnym wpływa na pracę gruczołów łzowych i gruczołów Meiboma. Kobiety po menopauzie zgłaszają objawy suchego oka nawet dwukrotnie częściej niż mężczyźni w tym samym wieku. Hormonalna terapia zastępcza nie zawsze łagodzi problem – część badań wskazuje, że może go paradoksalnie nasilać, dlatego dolegliwości warto omówić z okulistą.

Leki powodujące suche oczy

Do leków upośledzających produkcję łez należą m.in. preparaty przeciwhistaminowe, antydepresanty, beta-blokery, diuretyki i retinoidy. Jeśli suchość oczu pojawiła się po wprowadzeniu nowego leku, warto poinformować o tym okulistę i lekarza prowadzącego.

Dysfunkcja gruczołów Meiboma

Gruczoły Meiboma wytwarzają lipidową warstwę filmu łzowego hamującą jego parowanie. Gdy ulegają zatkaniu – a sprzyja temu zapalenie brzegów powiek, makijaż oka i wiek – warstwa lipidowa staje się zbyt cienka, a film łzowy paruje szybciej, niż gruczoły łzowe zdążą go uzupełnić. Dysfunkcja gruczołów Meiboma to najczęstsza przyczyna ZSO typu wyparnego.

Suche oczy – objawy, na które należy zwrócić uwagę

Pieczenie oczu to jeden z pierwszych sygnałów – nasila się zwykle wieczorem. Uczucie piasku pod powiekami pojawia się szczególnie rano, po nocy w przegrzanej sypialni lub długim dniu w biurze. Zaczerwienione oczy niereagujące na typowe krople mogą wskazywać na przewlekły stan zapalny powierzchni oka.

Paradoksalnie, przy suchości oczy potrafią intensywnie łzawić. Podrażniona rogówka wyzwala odruchowe łzawienie, jednak łzy odruchowe są wodniste i pozbawione lipidów, więc szybko spływają, zamiast nawilżać oko. Stąd częstym problemem jest, że oczy łzawią i pieką jednocześnie. Do innych objawów należą wrażliwość na światło, mglisty obraz poprawiający się po mrugnięciu oraz trudności z noszeniem soczewek.

Kiedy udać się do okulisty z suchymi oczami?

Okazjonalne pieczenie po całym dniu przed ekranem jeszcze nie wymaga wizyty – wystarczy przerwa i nawilżenie powietrza. Konsultacja u okulisty jest jednak wskazana, gdy dolegliwości utrzymują się dłużej niż 2–3 tygodnie mimo kropli nawilżających, gdy zaczerwienienie nie ustępuje lub gdy rano regularnie pojawia się uczucie piasku pod powiekami. Pilnej wizyty wymaga gwałtowny ból oka, światłowstręt lub nagłe pogorszenie ostrości widzenia.

Osoby noszące soczewki powinny zgłosić się do okulisty, gdy dyskomfort pojawia się coraz wcześniej w ciągu dnia, a pacjenci stosujący leki mogące wywoływać suchość – gdy objawy narastają mimo prawidłowego nawilżania.

Leczenie suchego oka – od kropli do zabiegów gabinetowych

W łagodnych przypadkach wystarczają łzy sztuczne bez konserwantów – w zależności od mechanizmu suchości stosuje się preparaty z kwasem hialuronowym, trehalozę, krople lipidowe lub emulsje. Przy umiarkowanym ZSO okulista może zalecić również krople przeciwzapalne, jeśli badanie potwierdzi współistniejący stan zapalny lub dysfunkcję gruczołów Meiboma.

Gdy farmakoterapia nie przynosi poprawy, pomocne bywają zabiegi gabinetowe: termiczna ekspresja gruczołów Meiboma, terapia światłem pulsacyjnym IPL czy założenie zatyczek do punktów łzowych spowalniających odpływ łez.

Równie ważna jest modyfikacja nawyków: przerwy w pracy przy ekranie według reguły 20-20-20 (co 20 minut na 20 sekund przenosimy wzrok na punkt oddalony o 20 stóp, czyli ok. 6 metrów), świadome mruganie, nawilżacz powietrza oraz higiena brzegów powiek – ciepłe okłady i delikatny masaż.

Suche oczy – co robić na co dzień, żeby o nie zadbać?

Monitor warto ustawić lekko poniżej linii wzroku, żeby zmniejszyć szparę powiekową i spowolnić parowanie łez. W klimatyzowanych pomieszczeniach pomaga nawilżacz powietrza, a biurko dobrze ustawić z dala od nawiewu. Osoby noszące soczewki mogą rozważyć przejście na jednodniowe silikonowo-hydrożelowe i ograniczenie czasu ich noszenia – w domu lepiej nosić okulary. Dieta bogata w kwasy omega-3 (tłuste ryby morskie, siemię lniane, orzechy włoskie) wspiera produkcję warstwy lipidowej filmu łzowego. Wieczorna higiena powiek jest z kolei szczególnie ważna dla osób stosujących makijaż – resztki tuszu i cieni mogą blokować ujścia gruczołów Meiboma.

Diagnostyka i leczenie suchego oka w Krakowie – gabinet OKOAKCENT

Jeśli pieczenie, łzawienie lub uczucie piasku pod powiekami towarzyszą Ci od dłuższego czasu, a domowe sposoby nie przynoszą ulgi, warto poddać oczy profesjonalnej ocenie. W gabinecie OKOAKCENT w Krakowie okulista przeprowadzi diagnostykę powierzchni oka, ustali przyczynę dolegliwości i zaproponuje leczenie dopasowane do Twojego przypadku. Podczas prywatnej wizyty dowiesz się, jak zadbać o suche oczy. Skontaktuj się z nami!