Czym jest i czemu służy badanie dna oka (oftalmoskopia)?

Badanie dna oka, określane też jako oftalmoskopia, fundoskopia lub wziernikowanie dna oka, służy ocenie stanu tylnego odcinka gałki ocznej. Badanie to ma bardzo dużą wartość diagnostyczną – pozwala rozpoznać nie tylko choroby narządu wzroku, ale też wiele zaburzeń ogólnoustrojowych, których wczesne rozpoznanie pozwala na skuteczniejsze leczenie.

Badanie dna oka – co to za procedura?

Oftalmoskopia to podstawowe badanie okulistyczne wykonywane podczas wizyt kontrolnych. Pozwala wykryć wiele schorzeń, które nie dają jednoznacznych objawów lub w początkowej fazie przebiegają bezobjawowo. Badanie daje okuliście możliwość przyjrzenia się takim strukturom, jak siatkówka i zaopatrujące ją naczynia krwionośne, plamka żółta oraz tarcza nerwu wzrokowego. 

Badanie dna oka to całkowicie bezbolesna, nieinwazyjna procedura, która trwa tylko kilka minut. Przeprowadzić ją można na kilka sposobów. Pierwszy oftalmoskop – przyrząd wyposażony w układ optyczny i własne źródło światła, służący do oglądania tylnego odcinka oka przez otwór źrenicy – został wynaleziony już w połowie XIX wieku. Aktualnie wykorzystuje się kilka technik badania dna oka.

Na czym polega badanie dna oka?

Jedną z metod oftalmoskopii jest wziernikowanie bezpośrednie – z pomocą niewielkiego urządzenia, które lekarz przykłada stosunkowo blisko oka (nie dotykając go jednak) i wpuszcza do niego wiązkę światła. Urządzenie jest wyposażone w system soczewek, które pozwalają skorygować ewentualne wady wzroku badającego i badanego, by uzyskać wyraźny obraz dna oka. Odpowiednie filtry barwne umożliwiają obserwację poszczególnych struktur. Uzyskany obraz jest prosty (nieodwrócony) i znacznie powiększony, ale dwuwymiarowy (lekarz obserwuje go tylko jednym okiem).

Z kolei oftalmoskopia pośrednia daje przestrzenny, ale odwrócony, choć również powiększony obraz dna oka. Do tego badania lekarz używa odrębnego źródła światła, np. umocowanego na własnym czole z pomocą specjalnej opaski. Badanie może też zostać wykonane w lampie szczelinowej. Do oka pacjenta lekarz przybliża specjalną soczewkę skupiającą. Wziernikowanie pośrednie pozwala na dokładniejsze zaobserwowanie szczegółów obrazu dna oka, a nawet dokonania różnych pomiarów. Urządzenie jest jednak mniej mobilne niż oftalmoskop do wziernikowania bezpośredniego.

Oftalmoskopię można wykonać także z użyciem funduskamery, czyli urządzenia, które pozwala na wykonanie kolorowych zdjęć dna oka w wysokiej rozdzielczości. Są one bardzo pomocne w diagnostyce i pozwalają na monitorowanie patologicznych zmian.

Po co wykonuje się badanie dna oka?

Co wykrywa badanie dna oka? Przede wszystkim wiele schorzeń narządu wzroku. Oftalmoskopię wykonuje się przy podejrzeniu m.in. takich patologii, jak:

• zwyrodnienie plamki żółtej (AMD),

• jaskra,
• schorzenia nerwu wzrokowego,
• odwarstwienie siatkówki,
• krwawienia w obrębie siatkówki,
• zapalenie błony naczyniowej,
• nowotwory oka.

Zmiany w strukturach dna oka są też symptomem innych, często przebiegających bezobjawowo schorzeń, które dzięki oftalmoskopii można zdiagnozować w bardzo wczesnym stadium i wdrożyć odpowiednie leczenie. Do takich chorób należą:

• cukrzyca,
• nadciśnienie tętnicze,
• miażdżyca,
• białaczka,
• niedokrwistość,
• udar mózgu.

Wskazań do wykonania badania dna oka jest bardzo wiele, np. ubytki w polu widzenia, często świadczące o jaskrze albo błyski w oku, które mogą wskazywać na guz mózgu. W związku z faktem, że zmiany w tylnym odcinku gałki ocznej mogą towarzyszyć chorobom, które długo nie dają innych objawów, oftalmoskopię warto wykonywać profilaktycznie, zwłaszcza u osób z grup ryzyka zachorowania na wyżej wymienione schorzenia.

Jak przygotować się do badania dna oka?

Badanie dna oka samo w sobie nie wymaga szczególnego przygotowania. Warto jednak wziąć z sobą okulary przeciwsłoneczne i zapewnić sobie transport do domu po wizycie u okulisty. Z oftalmoskopią najczęściej wiąże się bowiem mydriaza, czyli nadmierne, nieadekwatne do oświetlenia, rozszerzenie źrenicy, jakie następuje na skutek użytego do badania preparatu. Lekarz rozszerza źrenicę pacjenta (niektóre metody, np. badania funduskamerą, nie wymagają takiego postępowania) z użyciem specjalnych kropli do oczu, aby uzyskać szersze pole obserwacji.

O ile samo badanie dna oka nie powoduje żadnego dyskomfortu, pacjent musi liczyć się z tym, że tuż po nim (zwykle – przez 3-4 godziny) nie będzie mógł prowadzić pojazdów, obsługiwać maszyn, pracować przy komputerze czy korzystać ze smartfona. Mydriaza powoduje nieostre widzenie i nadwrażliwość na światło. Paraliż akomodacji oka ustępuje stopniowo, nie powodując żadnych trwałych skutków.

Jaka jest cena badania dna oka?

Badanie dna oka przeważnie wykonywane jest w ramach pełnego badania okulistycznego. Jego cena zależy od zakresu usługi, stopnia zaawansowania wykorzystywanych technologii, renomy gabinetu i kilku innych czynników. Cena rutynowych badań diagnostycznych to w 2025 roku około 300-400 zł.