Jaskra u dzieci – przyczyny, objawy i leczenie

Jaskra u dzieci to najczęściej choroba wrodzona. Podobnie jak u dorosłych pacjentów, powoduje uszkodzenia włókien nerwu wzrokowego, który odpowiada za przesyłanie spostrzeganego obrazu do mózgu. Zanik tej struktury skutkuje ubytkami w polu widzenia, a z czasem prowadzi do nieodwracalnej utraty wzroku. Postęp jaskry można hamować metodami farmakologicznymi lub zabiegowymi.

Jaki jest mechanizm rozwoju jaskry?

Zazwyczaj bezpośrednią przyczyną jaskry – zarówno u dziecka, jak i u osoby dorosłej – jest zbyt wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe spowodowane zaburzeniami w przepływie cieczy wodnistej. Substancja ta wytwarzana jest przez ciało rzęskowe znajdujące się między tęczówką a naczyniówką. Przez otwór źreniczny trafia do przedniej komory oka, skąd odpływa poza gałkę oczną przez tzw. kąt przesączania pomiędzy tęczówką a rogówką. Odpływ płynu umożliwia przestrzenna struktura nazywana utkaniem beleczkowym. 

Przepływając przez oko, ciecz wodnista zaopatruje jego struktury w substancje odżywcze i odprowadza szkodliwe produkty przemiany materii. Jej rolą jest także utrzymywanie kulistego kształtu gałki ocznej (ciśnienie, z jakim płyn napiera na jej ściany, działa na podobnej zasadzie, jak ciśnienie powietrza w piłce). Jeśli produkcja cieczy wodnistej jest zbyt intensywna lub odpływ zbyt wolny, ciśnienie w gałce ocznej wzrasta – płyn wywołuje nadmierny nacisk na jej ściany. Tak dochodzi do uszkodzeń struktur oka, spośród których najdelikatniejsza jest tkanka nerwowa i zaopatrujące ją naczynia krwionośne.

Przyczyny jaskry u dzieci i młodzieży

Jaskra najczęściej rozwija się u osób w wieku dojrzałym – w związku z procesami starzenia się organizmu, na skutek innych zmian patologicznych w obrębie oka czy też chorób ogólnoustrojowych. U większości dzieci jaskra jest chorobą samoistną, czyli niespowodowaną innymi zmianami. Występuje z częstością 1 na 10 000 urodzeń. Jaskra wrodzona to skutek zaburzeń rozwojowych oka, a dokładniej kąta przesączania. Ich przyczyny jak dotąd nie zostały rozpoznane. Obserwuje się znaczną korelację z występowaniem podobnego schorzenia w rodzinie (innymi słowy – wrodzona jaskra jest dziedziczna). 

Nieprawidłowa budowa utkania beleczkowego uniemożliwia efektywny odpływ cieczy wodnistej z oka, co prowadzi do wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego. U różnych dzieci zmiany w kącie przesączania mogą mieć odmienny obraz i natężenie. Co więcej, skutki choroby u każdego z małych pacjentów mogą stać się odczuwalne w innym wieku. Jaskra dziecięca daje widoczne objawy już w chwili narodzin i ma gwałtowny przebieg. Jaskra młodzieńcza to ta sama choroba wrodzona, ale rozwijająca się powoli, przez co ujawnia się w późniejszym wieku. Wiąże się z mniejszym ryzykiem utraty wzroku.

Choć zdarza się to rzadko, jaskra u dziecka może mieć także postać wtórną, czyli taką, która wynika z innych schorzeń, najczęściej dotyczących narządu wzroku. Choroba może rozwinąć się na skutek urazu, stanów zapalnych, infekcji wirusowych, nowotworów, zaburzeń metabolicznych, a także w wyniku leczenia glikokortykosteroidami.

Jakie są objawy jaskry u dzieci?

Obraz kliniczny jaskry u dzieci zależy od wyżej opisanych postaci choroby. Jaskra dziecięca – u noworodków i niemowląt – powoduje takie objawy, jak:

• nadwrażliwość na światło,
• łzawienie oka,
• zaciskanie powiek,
• powiększenie gałki ocznej.

Dziecko jest niespokojne, skłonne do płaczu. Słabiej reaguje na bodźce wzrokowe, może pocierać chore oko rączką. W przypadku wystąpienia takich objawów, małego pacjenta powinien niezwłocznie zbadać okulista niemowlęcy.

U starszych dzieci rozwijająca się powoli choroba może przez długi czas nie dawać widocznych symptomów. Początkowe objawy jaskry to:

• szybkie męczenie się wzroku,
• bóle głowy,
• nieostre widzenie,
• niedostrzeganie przedmiotów na obrzeżach pola widzenia.

Ze względu na te niespecyficzne, słabo zaznaczone objawy jaskra młodzieńcza najczęściej wykrywana jest przypadkowo, przy okazji rutynowych badań diagnostycznych. Takie procedury, jak tonometria perymetria czy oftalmoskopia, mogą wykazać podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, ubytki w części obwodowej pola widzenia, zmiany w obrębie tarczy nerwu wzrokowego. Konsultacja z okulistą dla dzieci pozwoli też zaobserwować osłabienie zdolności do skupienia wzroku na wybranym obiekcie albo oczopląs.

U dzieci stosunkowo rzadko zdarzają się ostre ataki jaskry z takimi objawami, jak nagłe zaburzenia widzenia (np. efekt halo, znaczne pogorszenie ostrości wzroku), ból oka, zawroty głowy, nudności. Mogą wystąpić np. w przypadku urazu oka. Są wskazaniem do natychmiastowej interwencji – wizyty na okulistycznym oddziale ratunkowym. Ostry atak jaskry szybko prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego, a nawet utraty wzroku.

Możliwości leczenia jaskry u dzieci

Jaskrę u dzieci leczy się tak samo jak u osób dorosłych – farmakologicznie i operacyjnie. Jaskra jest chorobą przewlekłą, zazwyczaj postępującą powoli, więc w pierwszej kolejności włącza się leki (najczęściej w postaci kropli regulujących ciśnienie wewnątrz gałki ocznej), a dopiero w ostateczności sięga się po metody zabiegowe. W przypadku najmłodszych pacjentów stosuje się jednak odwrotny schemat postępowania.

Przy gwałtownym postępie jaskry dziecięcej wskazana jest jak najszybsza interwencja polegająca laserowym lub chirurgicznym poszerzeniu dróg odpływu cieczy wodnistej z oka, celem obniżenia ciśnienia wewnątrzgałkowego. Zabieg wykonuje się już u niemowląt (czyli przed ukończeniem przez dziecko pierwszego roku życia), co znacznie zwiększa szansę na zahamowanie postępu choroby.

Wybór procedury zabiegowej zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania jaskry. W łagodniejszych przypadkach stosuje się mniej inwazyjną laseroterapię, np. irydotomię laserową (wykonanie niewielkiego otworu w tęczówce w celu poprawy przepływu cieczy wodnistej). Jeśli zabiegi laserowe nie przynoszą oczekiwanego rezultatu lub jeśli istnieją przeciwwskazania do ich wykonania (np. bardzo wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe) wykonuje się klasyczne zabiegi chirurgiczne, do których należą m.in. goniotomia (przecięcie kąta przesączania celem jego udrożnienia) i trabekulektomia (wycięcie części utkania beleczkowego, które przesłania kąt przesączania).

O ile u niemowląt leki przeciwjaskrowe stosuje się uzupełniająco po wykonanym zabiegu, w przypadku jaskry młodzieńczej, gdzie rokowanie jest znacznie pomyślniejsze niż u najmłodszych dzieci, terapia farmakologiczna jest metodą pierwszego rzutu, najczęściej wystarczającą. Nie zmienia to faktu, że zarówno młodsi, jak i starsi pacjenci muszą pozostawać stale pod opieką okulisty dziecięcego. Jaskra chorobą nieuleczalną i wymaga stałej kontroli przez resztę życia. Dobry okulista w Krakowie w OKOAKCENT może zapobiec postępowi patologicznych zmian.