Badanie okulistyczne u dzieci – kiedy wykonać je po raz pierwszy i jak się przygotować?

Badanie okulistyczne u dzieci to istotny element opieki zdrowotnej. Wady wzroku i choroby oczu mogą wpływać na rozwój dziecka – utrudniać mu odkrywanie świata, uczenie się, nabieranie umiejętności społecznych. Dzięki wczesnej diagnozie można zapobiec rozwojowi schorzeń i utrwaleniu się problemów ze wzrokiem, które trudniej skorygować u osób w starszym wieku.

Dlaczego najmłodsi powinni pozostawać pod opieką okulisty dziecięcego? 

Wzrok człowieka intensywnie rozwija się od narodzin, osiągając dojrzałość zazwyczaj między 6. a 8. rokiem życia. To czas, w którym najłatwiej skorygować ewentualne nieprawidłowości, a jednocześnie okres, w którym mogą się one utrwalić, utrudniając funkcjonowanie w dorosłym życiu. Z tego powodu pierwsze badanie wzroku dziecka wykonuje się obowiązkowo tuż po narodzinach. Okulistę dziecięcego warto odwiedzać co najmniej raz na dwa lata, a jeśli istnieją ku temu wskazania, nawet co pół roku.

Prawidłowe widzenie jest warunkiem swobodnego poznawania świata. Szczególnie istotne staje się dla dzieci, które rozpoczynają szkołę. Trudności w czytaniu czy obserwowaniu treści i obrazów na szkolnych tablicach, mogą sprawić, że mały uczeń zniechęci się do nauki. Przy nieskorygowanych zaburzeniach widzenia problem często stają się bóle głowy, zmęczenie oczu, zaburzenia koncentracji uwagi, a także kłopoty z rozwojem małej motoryki i koordynacji ruchowej. 

Mały pacjent powinien pozostawać pod opieką okulisty dziecięcego także z tego względu, że wiele problemów ze wzrokiem wykryć można dopiero poprzez badania diagnostyczne i to nie tylko dlatego, że niektóre schorzenia przez długi czas nie dają widocznych objawów. Dzieci, zwłaszcza najmłodsze, często nie zdają sobie sprawy, że widzą nieprawidłowo, ponieważ, zmagając się z określonym schorzeniem od najwcześniejszego dzieciństwa – nie wiedzą, jak postrzega świat osoba całkowicie zdrowa. 

Kiedy wykonać pierwsze badanie wzroku dziecka? 

Pierwsze profilaktyczne badanie wzroku wykonuje się obowiązkowo u wszystkich dzieci w ciągu 72 godzin po urodzeniu. Przeprowadza je neonatolog, czyli lekarz specjalizujący się w opiece nad noworodkami. Zdolność widzenia małych pacjentów nie jest jeszcze rozwinięta na tyle, by można zdiagnozować nieprawidłowości. Lekarz może jednak sprawdzić, czy mięśnie gałki ocznej oraz źrenice dziecka poprawnie reagują na światło. Może też ocenić strukturę i symetrię gałek ocznych oraz stan dna oka.

Na kolejne przesiewowe badanie wzroku warto zgłosić się do okulisty niemowlęcego około 3. miesiąca życia dziecka. Jest to wskazane zwłaszcza wówczas, gdy:

• w przebiegu ciąży wystąpiły jej komplikacje lub problemy zdrowotne matki,
• dziecko urodziło się przedwcześnie,
• w najbliższej rodzinie dziecka występują problemy ze wzrokiem (zachodzi ryzyko wad genetycznych),
• opiekunowie obserwują u niemowlaka nieprawidłowości, np. brak nawiązywania kontaktu wzrokowego, brak reakcji na światło, drganie gałek ocznych.

U trzymiesięcznego dziecka można wykonać badania, które nie wymagają od pacjenta wykonywania poleceń, np. badanie ciśnienia wewnątrz gałkowego. Ponadto okulista dziecięcy może, na przykład, zaobserwować, czy maluch zdolny jest skupiać uwagę na przedmiotach, wodzić za nimi oczami. W oparciu o tego typu obserwacje można ocenić stan wzroku niemowlęcia.

Nawet jeśli dziecko na trafi na pierwszą wizytę u okulisty jako niemowlę, nad prawidłowym rozwojem jego wzroku od początku powinien czuwać pediatra. Ocenia on zdolność widzenia małego pacjenta co najmniej w trakcie bilansów zdrowia, czyli wykonywanych co dwa lata badań profilaktycznych. W przypadku stwierdzenia jakichkolwiek nieprawidłowości pediatra kieruje dziecko do okulisty dziecięcego.

Kiedy iść z dzieckiem do okulisty?

Niezależnie od harmonogramu badań przesiewowych, rodzice powinni zgłosić się ze swoją pociechą do okulisty dziecięcego w przypadku zaobserwowania jakichkolwiek niepokojących objawów, które w przypadku niemowląt mogą oznaczać wspomniany już brak kontaktu wzrokowego z otoczeniem, reakcji na światło czy wodzenia wzrokiem za przedmiotami, a u starszych dzieci:

• łzawienie, zaczerwienienie, oczu,
• zgłaszane przez dziecko dolegliwości, np. pieczenie oczu,
• częste pocieranie oczu, mrużenie powiek,
• zezowanie,
• nadmierne zbliżanie się do przedmiotów (lub przybliżanie ich do twarzy) w celu zaobserwowania szczegółów,
• nienaturalne przechylanie głowy (np. podczas oglądania telewizji),
• problemy z rozróżnianiem kolorów czy oceną odległości,
• problemy z utrzymywaniem równowagi,
• trudności w czytaniu, pisaniu,
• zaburzenia koncentracji uwagi,
• bóle głowy niejasnego pochodzenia.

Jak przygotować dziecko do okulisty?

Wizyta u okulisty dla dzieci zwykle nie wymaga szczególnego przygotowania. Warto jednak skontaktować się z poradnią okulistyczną, w której mają zostać przeprowadzone badania i zaczerpnąć informacji na ich temat. Przykładowo, w związku z utrudnioną współpracą z najmłodszymi pacjentami niektóre badania wykonuje się w znieczuleniu. W takim przypadku dziecko powinno zgłosić się na badanie na czczo. Niekiedy też lekarz może poprosić rodziców o to, by przed badaniem podali małemu pacjentowi określony lek.

Badanie okulistyczne w znacznej mierze opiera się o kontakt z pacjentem i relację dotyczącą jego subiektywnych odczuć. Z tego powodu, jeśli współpraca z dzieckiem jest już możliwa, jest wskazana, by rodzice przygotowali psychicznie swoją pociechę do wizyty u okulisty dziecięcego. Dzieci zwykle boją się nowych sytuacji, obcych miejsc i osób, co może mieć niekorzystny wpływ na przebieg badania i fałszować jego wynik. Warto przed wizytą np. pobawić się z dzieckiem w lekarza, by w dniu konsultacji wiedziało, czego spodziewać się w gabinecie.

Jak wygląda badanie wzroku u dziecka?

Badanie wzroku u najmłodszych nie różni się znacząco od analogicznych procedur u osób dorosłych. Ponieważ jednak współpraca z małymi dziećmi wiąże się z pewnymi ograniczeniami, okulista dziecięcy korzysta ze specyficznych narzędzi dostosowanych do wieku pacjenta. Przykładowo, badania ostrości wzroku u dzieci, które nie umieją jeszcze czytać, nie można przeprowadzić z użyciem klasycznych tablic okulistycznych. Z tego powodu podczas procedury dziecko ma za zadanie nazywać obrazki z wizerunkami zwierząt lub znanych mu kształtów

Elementy badania okulistycznego u dzieci różnią się w zależności od aktualnych potrzeb. Rutynowo okulista dziecięcy przeprowadza:

• badanie ostrości wzroku,
• ocenę widzenia obuocznego (umożliwia widzenie głębi, ocenę odległości),
• badanie konwergencji (ruchu zbieżnego oczu niezbędnego do prawidłowej percepcji),
• badanie akomodacji (zdolności dostosowywania się aparatu optycznego oka do oglądania przedmiotów znajdujących się w różnych odległościach),
• diagnostykę zeza,
• badanie ciśnienia wewnątrz gałkowego.

W przypadku podejrzenia występowania określonych schorzeń diagnostykę można pogłębić np. o badanie dna oka, które pozwala na ocenę siatkówki i stanu nerwu wzrokowego.

Badanie okulistyczne może wiązać się z niewielkim dyskomfortem, np. lekkim szczypaniem oka przy jego zakraplaniu albo krótką ekspozycją na ostre światło lampy szczelinowej. Z reguły jednak wizyta u okulisty dziecięcego – doskonale przygotowanego do pracy z dziećmi – powinna być dla małego pacjenta przyjemnym, ciekawym doświadczeniem.

FAQ

Kiedy dziecko powinno iść do okulisty po raz pierwszy?

Pierwsze badanie okulistyczne warto wykonywać już u niemowląt. Do okulisty dziecięcego należy zgłosić się najpóźniej przed rozpoczęciem przez małego pacjenta nauki szkolnej.

Jak często badać wzrok u dziecka?

Jeśli u dziecka nie występują żadne niepokojące objawy ani nie należy ono do grup ryzyka schorzeń wzroku, na profilaktyczną wizytę do okulisty warto wybrać się co 1-2 lata. W przypadku stwierdzonych problemów częstotliwość wizyt określa specjalista.

Jak przebiega badanie okulistyczne u małego dziecka?

Badanie okulistyczne u małego dziecka może wymagać zastosowania narzędzi odpowiednich do wieku pacjenta, np. specjalnych tablic z obrazkami. Poza tym nie różni się ono od badania u osoby dorosłej. Przy braku współpracy z badanym (np. u niemowląt) konieczne może być zastosowanie znieczulenia.

Czy badanie okulistyczne dziecka boli?

Badanie wzroku u dziecka może wiązać się z lekkim dyskomfortem (np. koniecznością zakroplenia oczu), ale jest całkowicie nieinwazyjne i bezbolesne.

Jak przygotować dziecko do badania u okulisty?

Wizyta u okulisty dziecięcego w niektórych przypadkach może wymagać przygotowania, np. zaniechania jedzenia i picia na kilka godzin przed procedurą. O szczegóły należy zapytać specjalistę lub pracownika rejestracji. Warto zadbać o psychiczne przygotowanie małego pacjenta na nowe doświadczenie.